"ΣΟΒΑΡΗ ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ - ΠΩΣ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ"

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΟ ΥΓΕΙΑΣ 

κα.ΑΘΗΝΑ ΜΑΚΡΑΤΖΑΚΗ, ΥΠ.ΔΙΔΑΚΤΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΣΤΟΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟ ΦΟΡΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ 

"ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ"

Με μεγάλη μας τιμή και χαρά φιλοξενούμε στον 

Εθελοντικό Φορεά Κοινωνικής Συμβουλευτικής: 

"ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ" 

την κα.Αθηνά Μακρατζάκη, Ψυχολόγο Υγείας,

Υπ.Διδάκτορα Τμήματος Ψυχολογίας, Πανεπιστημίου Κρήτης 

------------ 

 Η κα. Μακρατζάκη θα μας μιλήσει για ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα που έχει να κάνει με το πως πρέπει να μιλήσουμε στα παιδιά όταν δυστυχώς προκύπτει μια σοβαρή ασθένεια κάποιου μέλους της οικογένειας

------------

κα. Μακρατζάκη, γιατί θα πρέπει να μιλήσουμε σε ένα παιδί για την ασθένεια;

Όταν μαθαίνει ένας γονιός ότι ο ίδιος ή κάποιος άνθρωπος στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον πάσχει από μια σοβαρή ασθένεια, μπορεί να βιώσει πολλά συναισθήματα όπως έκπληξη, άγχος, έντονη ανησυχία ή φόβο. 

Στην αρχή μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να έρθει αντιμέτωπος με αυτά τα συναισθήματα. Είναι πιθανό να ανησυχεί περισσότερο για τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών, καθώς και για το αν είναι απαραίτητο να τους μιλήσει αλλά και με ποιόν τρόπο θα γίνει αυτό.

Η πρώτη αντίδραση στην είδηση μιας σοβαρής ασθένειας, συνήθως είναι να το αποκρύψουμε από τα παιδιά. Το φυσικό ένστικτο των ενηλίκων είναι να προστατέψουν τα παιδιά ιδιαίτερα αν έχει συμβεί κάτι λυπηρό, αβέβαιο ή ασυνήθιστο γεγονός. 

Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να εμπλέξουμε τα παιδιά σε αυτό που συμβαίνει με ένα κατάλληλο τρόπο, ώστε να μην αισθάνονται ότι τα αποκλείουμε, και να μην ενισχύσουμε τις φανταστικές ερμηνείες των παιδιών που μπορεί να είναι πολύ χειρότερες από αυτό που πραγματικά συμβαίνει.

Μπορεί να είναι δύσκολο για ένα γονιό να αποδεχτεί ότι πάσχει από μια σοβαρή ασθένεια, και ακόμα πιο δύσκολο να μιλήσει στα παιδιά του.
Οι περισσότεροι γονείς αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να χειριστούν αυτή την κατάσταση. Η απόφαση να μοιραστούν κάποιες πληροφορίες, είναι ένα μεγάλο βήμα. Παρόλο που οι γονείς είναι εκείνοι που γνωρίζουν το παιδί τους καλύτερα, μπορεί να εκπλαγούν από το πόσο καλά τα παιδιά αντιμετωπίζουν την αλήθεια η οποία μπορεί να είναι λυπηρή ή τρομακτική για έναν ενήλικα. 

Δεν μπορούμε να αποτρέψουμε ένα παιδί από το να αισθανθεί λύπη, ωστόσο εάν μοιραστούμε κάποια συναισθήματα και πληροφορίες για το τι συμβαίνει μπορούμε να τα βοηθήσουμε σημαντικά.

Ανεξάρτητα από την ηλικία του παιδιού, το να κρύψουμε αυτό που συμβαίνει δεν αποτρέπει το άγχος ή την αίσθηση στα παιδιά ότι «κάτι δεν πάει καλά». Μια σοβαρή ασθένεια επηρεάζει τα συναισθήματα ολόκληρης της οικογένειας. Τα παιδιά, ακόμα και στις μικρότερες ηλικίες, αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στην οικογένεια και κυρίως την ένταση ή ασυνήθιστες δραστηριότητες (π.χ. συχνή απουσία από το σπίτι). Υπάρχει και η περίπτωση το παιδί να μάθει τι συμβαίνει από κάποιον τρίτο ή να το ανακαλύψει συμπωματικά ακούγοντας μια συζήτηση στο σπίτι ή στο σχολείο. 

Εάν τα παιδιά δεν πάρουν τις σωστές πληροφορίες από τους γονείς, είναι πιθανό να παραπλανηθούν από λανθασμένες πληροφορίες του περιβάλλοντος (π.χ. να ψάξουν στο διαδίκτυο, να ενημερωθούν από την τηλεόραση ή τα περιοδικά). 

Εάν τα παιδιά μάθουν από κάπου αλλού τι συμβαίνει, δεν τους είναι εύκολο να ρωτήσουν τους γονείς που το απέκρυψαν. Συνεπώς μπορεί να ανησυχούν υπερβολικά ή να φαντάζονται ότι η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη. Η αβεβαιότητα για αυτό που συμβαίνει μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολη για ένα παιδί. Ένα παιδί που ενθαρρύνεται να μιλήσει ανοιχτά, μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα την κατάσταση και του δίνεται η ευκαιρία να μάθει να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει τα δύσκολα συναισθήματα. 
 

Πότε θα πρέπει να μιλήσουμε στο παιδί;

Η επιλογή του κατάλληλου χρόνου για να μιλήσουμε στα παιδιά δεν είναι πάντα εύκολη. Συχνά δεν υπάρχει η σωστή στιγμή. Μπορεί ένας γονιός να χρειάζεται χρόνο να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα ώστε να είναι σε θέση να εξηγήσει στο παιδί. Συνήθως είναι πιο λειτουργικό και διαχειρίσιμο εάν τα παιδιά μαθαίνουν λίγα πράγματα κάθε φορά. Για παράδειγμα: «Ο μπαμπάς είναι στο νοσοκομείο για να κάνει κάποιες εξετάσεις. Δεν ξέρουμε ακριβώς τι δεν πάει πολύ καλά, αλλά όταν μάθουμε θα σου πούμε».

Μια καλή στιγμή να μιλήσουμε στο παιδί είναι προτού συμβούν εμφανείς αλλαγές λόγω της ασθένειας. Για παράδειγμα, σε περίπτωση νεοπλασματικής νόσου (καρκίνου), μια καλή στιγμή να μιλήσει ο γονιός στο παιδί είναι πριν πέσουν τα μαλλιά λόγω της θεραπείας, ώστε αυτό να μην σοκάρει το παιδί. Το παιδί μπορεί να δεχτεί την αλλαγή εάν έχει προετοιμαστεί από πρίν για αυτήν.

Όταν μιλήσουμε στο παιδί, αυτό θα ήταν καλό να γίνει σε ένα άνετο περιβάλλον όπως στο σπίτι την ώρα του φαγητού, την ώρα του παιχνιδιού ή μια ώρα που έχουμε πάει βόλτα με το παιδί. Καλό είναι να μιλήσουμε στο παιδί νωρίς κατά τη διάρκεια της ημέρας ώστε να έχουμε χρόνο να το συζητήσουμε ξανά πρίν από την ώρα του ύπνου.

Μπορεί να αισθανθούμε άβολα ανοίγοντας μια τέτοια συζήτηση με το παιδί. Ο γονιός μπορεί να αναλογιστεί τι τον βοήθησε και τι λειτούργησε στο παρελθόν, όταν ανακοίνωσε στο παιδί κάποια σημαντικά νέα. Μερικές φορές η επικοινωνία είναι πιο εύκολη όταν κάνουμε κάτι συνηθισμένο όπως έναν περίπατο, ή παίζουμε μαζί με το παιδί. Είναι καλύτερο να οργανώσουμε το χρόνο που θα μιλήσουμε στο παιδί με τέτοιο τρόπο ώστε να μη μας διακόψουν ή να πρέπει να φύγουμε χωρίς να έχουμε απαντήσει σε τυχόν ερωτήσεις του παιδιού. Το να μιλήσουμε στο παιδί στο δωμάτιό του μπορεί να μην είναι τόσο καλή ιδέα, καθώς το δωμάτιο μπορεί να θεωρείται από το παιδί ως το πιο βολικό και ασφαλές μέρος όπου εκείνο μπορεί να νιώσει καλά και να επεξεργαστεί αργότερα μόνο του αυτά που έχουμε συζητήσει μαζί του.

Ποιος θα πρέπει να μιλήσει στο παιδί;

Άλλο ένα θέμα που συχνά προβληματίζει τους γονείς είναι το ποιος θα μιλήσει στο παιδί για την ασθένεια που έχει παρουσιαστεί. Σε γενικές γραμμές είναι πιο εύκολο οι πληροφορίες να δοθούν από κάποιο άτομο που είναι κοντά στο παιδί. 

Ιδανικά αυτό το άτομο θα ήταν ο άνθρωπος που νοσεί, ή κάποιος από τους γονείς του παιδιού, ή και οι δύο μαζί. Αυτό βέβαια μπορεί να μην είναι πάντα εφικτό. Εάν αποφασίσει ο γονιός που νοσεί να το πει ο ίδιος στο παιδί του, θα πρέπει να έχει προετοιμαστεί από πρίν. Ένα παιδί μπορεί να κάνει πολύ άμεσες ερωτήσεις- μερικές φορές ρωτούν πράγματα για τα οποία δεν έχουμε απάντηση. 

Είναι καλό να αναλογιστεί πρώτα ο γονιός πώς να προσεγγίσει το θέμα και να αφιερώσει αρκετό χρόνο στο παιδί αφού του μιλήσει, ώστε να το βοηθήσει να κάνει επιπλέον ερωτήσεις εάν το επιθυμεί ή να παίξει μαζί του προσφέροντας παράλληλα την επιβεβαίωση που ίσως το παιδί χρειάζεται.

Εάν ο γονιός δεν είναι σε θέση να μιλήσει στο παιδί, ή βρίσκεται στο νοσοκομείο μακριά από το σπίτι του και το παιδί, ένα άτομο στο άμεσο περιβάλλον του παιδιού –ίσως ο άλλος γονιός, ο παππούς και η γιαγιά, ένας θείος ή θεία- μπορεί να επιθυμεί να μιλήσει στο παιδί. 

Είναι πολύ σημαντικό να έχει προηγηθεί μια συνεννόηση με αυτά τα άτομα ώστε αφ’ ενός να είναι προετοιμασμένα και έτοιμα να εμπλακούν σε μια συζήτηση με το παιδί, και αφ’ ετέρου να το υποστηρίξουν κατάλληλα. Ένα παιδί είναι πιο πιθανό να νιώσει άνετα και να εμπιστευτεί ένα άτομο που γνωρίζει καλά. 

Ανεξάρτητα με το ποιος θα μιλήσει στο παιδί, είναι σημαντικό οι πληροφορίες που θα δοθούν να είναι ακριβείς, και κατάλληλες για το αναπτυξιακό τους στάδιο ανά ηλικία. 
 

Πώς να μιλήσουμε στα παιδιά ανάλογα με την ηλικία τους και τι πρέπει να προσέξουμε;

Παιδιά κάτω από 3 ετών:

Η παρουσία του γονιού είναι πολύ σημαντική σε αυτή την ηλικία. Το παιδί μπορεί να νιώσει εγκατάλειψη όταν ο γονιός είναι στο νοσοκομείο, γι’ αυτό καλό είναι να του δίνει πολλή αγάπη, αγκαλιές και φροντίδα αυτή την περίοδο. Σε αυτή την ηλικία ο γονιός μπορεί να χρησιμοποιεί απλές λέξεις και να τις επαναλαμβάνει συχνά στο παιδί: «Η μαμά είναι άρρωστη» / «ο μπαμπάς πρέπει να πάει στο νοσοκομείο». Σε αυτή την ηλικία είναι σημαντικό να διατηρείται η καθημερινή ρουτίνα όσο το δυνατόν περισσότερο ιδιαίτερα όσον αφορά τον ύπνο και τη διατροφή. Ένα παιδί θα νιώσει ασφάλεια όταν υπάρχει μικρή ή καθόλου αλλαγή στους καθημερινούς ρυθμούς ζωής.

Παιδιά ηλικίας 3-5 ετών:

Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία αισθάνονται επίσης ανασφάλεια και άγχος όταν φεύγει ο γονιός και συνήθως δεν μπορούν να καταλάβουν το λόγο που η μαμά ή ο μπαμπάς πρέπει να μείνει στο νοσοκομείο. Εάν ο γονιός χρειαστεί να νοσηλευθεί, θα ήταν βοηθητικό να μιλήσει στο τηλέφωνο με το παιδί και να το διαβεβαιώσει ότι είναι δύσκολο και στον ίδιο που βρίσκεται μακριά του. Το παιδί σε αυτή την ηλικία, επειδή είναι δύσκολο να εκφραστεί με λέξεις, μπορεί να παρουσιάσει αλλαγές στη συμπεριφορά όπως να βρέχει το κρεβάτι του, να πιπιλάει τον αντίχειρα, να έχει προβλήματα στον ύπνο ή να είναι πολύ ήσυχο και να αποσύρεται. Επίσης, συχνά τα παιδιά σε αυτή την ηλικία πιστεύουν ότι έχουν προκαλέσει την ασθένεια γιατί έκαναν ή σκέφτηκαν κάτι κακό. Ο γονιός πρέπει να τα διαβεβαιώσει ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί. Εάν και τα παιδιά σε αυτή την ηλικία έχουν το αίσθημα της ενοχής, αυτό δεν κρατάει πολύ. Έχουν ανάγκη να γνωρίζουν ότι οι γονείς θα τους παρέχουν φροντίδα, αγάπη, προστασία και ζεστασιά.

Παιδιά ηλικίας 6-12 ετών:

Tα παιδιά αυτής της ηλικίας σκέφτονται λογικά, καταλαβαίνουν τους κανόνες και τις διαφορές του φύλου/ρόλων. Είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται περισσότερες πληροφορίες από τα μικρότερα παιδιά και να τις συσχετίσουν με τις εμπειρίες που ήδη έχουν. Όπως και στα μικρότερα παιδιά, μπορεί να παρατηρηθούν αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως διατροφικές αλλαγές, αλλαγές στον ύπνο, αλλαγές στάσης προς τις σχολικές υποχρεώσεις και τις φιλίες. Μπορεί ακόμα να αποσύρονται και να είναι ήσυχα καθώς και να παλινδρομούν σε προηγούμενα αναπτυξιακά στάδια δείχνοντας με αυτό τον τρόπο την αναστάτωση ή τη δυσφορία τους. Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία μπορεί να φαίνονται θυμωμένα προς το άτομο που νοσεί ή για τις αλλαγές που συμβαίνουν. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να ανησυχούν περισσότερο ή να αγχώνονται καθώς είναι σε θέση να αντιληφθούν περισσότερα για το τι σημαίνει μια σοβαρή ασθένεια. Σημαντικό είναι να τα ενθαρρύνουμε να μιλήσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.

Παιδιά ηλικίας 13-18:

Η εφηβεία είναι μια περίοδος αλλαγών και ενδέχεται να είναι περισσότερο δύσκολη για ορισμένους εφήβους. Μερικοί έφηβοι θα παλινδρομήσουν σε προηγούμενα στάδια και θα συμπεριφέρονται σαν μικρότερα παιδιά, ενώ άλλοι θα αναλάβουν επιπλέον υποχρεώσεις και θα προσαρμοστούν πιο εύκολα στις αλλαγές της οικογενειακής ζωής. Είναι σημαντικό να δείξουμε στον έφηβο πως όταν μιλάει για τα συναισθήματα και τις ανησυχίες του, είναι ένας βοηθητικός τρόπος να αντιμετωπίσει στρεσογόνες καταστάσεις. Σε περίπτωση που ο γονιός αναστατώνεται από ερωτήσεις, το παιδί θα αποθαρρυνθεί από τα να ρωτήσει ή να εκφραστεί. Ο έφηβος μπορεί να αισθάνεται απομονωμένος από τις παρέες του λόγω των αλλαγών μέσα στην οικογένεια. Καλό θα ήταν οι οικογενειακοί ρυθμοί και η καθημερινή ρουτίνα να διατηρηθούν όπως ήταν και πριν την εμφάνιση της ασθένειας. Η ρουτίνα είναι σημαντική και ο έφηβος έχει ανάγκη να νιώθει πώς εφαρμόζονται και ισχύουν οι ίδιοι κανόνες στην οικογένεια.

Υπάρχουν ορισμένα βασικά σημεία που θα πρέπει ο γονιός να επισημάνει:

• Να εξηγήσει την ασθένεια αναφέροντας το όνομά της
• Να εξηγήσει πώς η ασθένεια επηρεάζει την υγεία του ασθενούς
• Να δώσει κάποιες βασικές λεπτομέρειες για τη θεραπεία χρησιμοποιώντας απλό λόγο
• Να αναφέρει ότι δεν μπορεί να γνωρίζει ακριβώς πώς θα πάνε τα πράγματα
• Να διαβεβαιώσει το παιδί ότι δεν θα διαταραχθεί η καθημερινή του ρουτίνα

Ένας τρόπος να ξεκινήσουμε τη συζήτηση είναι να το ρωτήσουμε τι γνωρίζει ήδη για αυτή την ασθένεια. Ένας γονιός πρέπει να έχει κατά νου ότι τα παιδιά ακούν ιστορίες από το σχολείο, την τηλεόραση, το διαδίκτυο κτλ. οι οποίες μπορεί να μην ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. 

Είναι χρήσιμο να μιλήσουμε αξιοποιώντας τις απόψεις του ίδιου του παιδιού για την ασθένεια. 

Για παράδειγμα ένα παιδί μπορεί να έχει ακούσει ότι οι άνθρωποι που έχουν καρκίνο δεν γίνονται καλά. Σε αυτή την περίπτωση είναι καλό να εξηγήσουμε στο παιδί ότι υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τύποι καρκίνου που μπορεί να επηρεάσουν ένα άτομο με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.

Είναι καλύτερο να δίνονται σταδιακά οι πληροφορίες στα παιδιά ώστε να μην τα μπερδέψουμε. Ο γονιός θα πρέπει να αποφύγει τις πολλές λεπτομέρειες που αφορούν την ασθένεια, τη θεραπεία της και τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων. Επιπλέον, ο γονιός μπορεί να μοιραστεί πληροφορίες αλλά και δικά του συναισθήματα με το παιδί. Για παράδειγμα μπορεί να πει στο παιδί: «Η μαμά είναι λίγο στεναχωρημένη γιατί ο μπαμπάς είναι άρρωστος». 

Είναι αποδεκτό ο γονιός να κλάψει μπροστά στο παιδί και να εξηγήσει ότι κλαίει γιατί νιώθει στεναχώρια. Επίσης, καλό είναι να διαβεβαιώσουμε το παιδί ότι θα συνεχίσουμε να συζητάμε μαζί τους για το τι συμβαίνει κάθε φορά καθώς τα πράγματα μπορεί να αλλάζουν κάποιες φορές. 

Θα πρέπει να είμαστε ειλικρινείς και να μη δίνουμε υποσχέσεις που δεν ξέρουμε αν μπορούμε να τηρήσουμε, ώστε το παιδί να είναι σε θέση να μας εμπιστευτεί. Ο γονιός θα πρέπει να διαβεβαιώσει το παιδί ότι θα συνεχίσει να το αγαπάει και να το φροντίζει, και να παραμείνει αισιόδοξος με το παιδί. 

Η ελπίδα και η αισιοδοξία είναι πολύ σημαντικά για να βοηθήσουν το γονιό και το παιδί να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Πάνω απ’ όλα ένας γονιός θα πρέπει να είναι πρόθυμος να απαντήσει στις ερωτήσεις του παιδιού με απλό και ειλικρινή τρόπο, χωρίς όμως να αναγκάσει το παιδί να μιλήσει για την ασθένεια.

Ένας πολύ αγαπητός τρόπος στα παιδιά για να εκφράσουν το συναίσθημά τους και τις σκέψεις τους, είναι να χρησιμοποιήσουμε ασκήσεις που περιλαμβάνουν ζωγραφική. Πολλά παιδιά αγαπούν τη ζωγραφική και τους είναι πιο εύκολο να εκφραστούν με αυτό τον τρόπο. Άλλα παιδιά ωστόσο δεν ενδιαφέρονται να ζωγραφίσουν ιδιαίτερα αν είναι μικρότερης ηλικίας ή έφηβοι. Η ζωγραφική μπορεί να είναι ένας τρόπος για τους γονείς να ξεκινήσουν να μιλούν για τον αντίκτυπο που έχει η ασθένεια, και να καταλάβουν πώς νιώθει το παιδί τους. Ωστόσο, μια ζωγραφιά μπορεί να φανερώσει ένα συναίσθημα μια συγκεκριμένη στιγμή, καθώς τα συναισθήματα αλλάζουν συχνά. Ένας γονιός μπορεί να αφήσει το παιδί να αποφασίσει τι θα ζωγραφίσει, και δεν θα πρέπει να το πιέσει εάν αυτό δεν θέλει. Εάν το παιδί ρωτά να μάθει σε ποιο μέρος υπάρχει η αρρώστια, μπορεί ο γονιός να ζωγραφίσει ένα περίγραμμα με το ανθρώπινο σώμα και να του δείξει πάνω σε αυτό που ακριβώς εντοπίζεται η ασθένεια. Το παιδί μπορεί να επιθυμεί να ζωγραφίσει και εκείνο ώστε να καταλάβει καλύτερα για την ασθένεια.

Ποιες συναισθηματικές αντιδράσεις αναμένονται από το παιδί;

Συχνά τα παιδιά μιμούνται τους γονείς τους και μαθαίνουν το πώς να εκφράζουν τα συναισθήματά τους από τους ενήλικες που του περιβάλλουν. 

Εάν ένας γονιός δείχνει σπάνια τα συναισθήματά του, το παιδί μπορεί να δυσκολευτεί επίσης να το κάνει. Τα παιδιά σε αυτή την περίπτωση μπορεί να τρομάξουν από τα ίδια τους τα συναισθήματα και μπορεί να θέλουν χρόνο για να το συζητήσουν και να καταλάβουν ότι αυτά τα συναισθήματα είναι φυσιολογικά σε ανάλογες περιστάσεις. 

Τα συναισθήματα που ένας γονιός περιμένει να εκφράσει το παιδί του όταν του ανακοινώνει πως κάποιο πολύ κοντινό του άτομο (ή ο ίδιος) πάσχει από κάποια ασθένεια, συνήθως είναι ο φόβος (ο οποίος θα μειωθεί σημαντικά με την παροχή κατάλληλων και σαφών πληροφοριών ανάλογα με την ηλικία του παιδιού), ο θυμός και η ευερεθιστότητα για τις αλλαγές μέσα στην οικογένεια, οι ενοχές (συνήθως γιατί τα ίδια είναι υγιή και συνεχίζουν κανονικά τη ζωή τους σε σχέση με τον ασθενή), η λύπη και στεναχώρια , αλλά και η ζήλια (κυρίως για άλλα παιδιά που δεν αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα).

Πώς να αναγνωρίσουμε αν το παιδί έχει επηρεαστεί από την ασθένεια του οικογενειακού μέλους:

Συνήθως ένα παιδί που έχει επηρεαστεί μπορεί να παρουσιάσει:

• Αλλαγές στον ύπνο, τη διατροφή, την προσωπική φροντίδα και υγιεινή
• Δυσκολίες στο σχολείο, αλλαγές στην επίδοση (είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω)
• Απώλεια ενδιαφέροντος
• Μη ελεγχόμενα ξεσπάσματα κλάματος
• Παλινδρόμηση σε προηγούμενα στάδια (π.χ. πιπίλισμα δακτύλου)
• Το παιδί είναι ήσυχο και αποσύρεται
• Χρήση αλκοόλ ή ουσιών
• Πρόωρες σεξουαλικές σχέσεις
• Εμπλοκή σε επικίνδυνες δραστηριότητες

Συνοψίζοντας κα. Μακρατζάκη, ποια είναι τα πράγματα που πρέπει να θυμάται ένας γονιός που θέλει να μιλήσει στο παιδί του για την σοβαρή ασθένεια που υπάρχει στην οικογένεια;

Οι γονείς θα πρέπει να θυμούνται τα εξής:

• Να εμπιστεύονται το ένστικτό τους: Ο γονιός είναι εκείνος που ξέρει καλύτερα ο παιδί του, και μπορεί να καταλάβει τι είναι καλύτερο ειπωθεί. Προσπαθήστε να δώσετε στο παιδί πληροφορίες χρησιμοποιώντας δικά σας λόγια
  
  
• Τα συναισθήματα του παιδιού: Ρωτήστε το παιδί σας πώς νιώθει. Οι αντιδράσεις του κάθε παιδιού μπορεί να διαφέρουν
  
  
• Να είναι καλοί ακροατές: Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας να αντιμετωπίσει καλύτερα την κατάσταση ακούγοντας προσεκτικά αυτά που λέει
  
  
• Να είναι ειλικρινείς με τα παιδιά όσο το δυνατόν νωρίτερα
  
  
• Να δίνουν ακριβείς πληροφορίες
  
  
• Να κάνουν ερωτήσεις. Ώστε να σιγουρευτούν ότι το παιδί έχει καταλάβει αυτά που του λένε. Καλό είναι να δοθούν σταδιακά οι πληροφορίες και με απλό, κατανοητό τρόπο
  
  
• Χρόνος μαζί με τον ασθενή: Όταν είναι εφικτό, ενθαρρύνετε το παιδί να περάσει χρόνο με τον ασθενή. Αν και αυτό μπορεί να φαντάζει δύσκολο, μακροπρόθεσμα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο
  
  
• Δεν είναι δικό τους λάθος: Πείτε στο παιδί ότι δεν είναι δικό τους λάθος αυτό που έχει συμβεί και διαβεβαιώστε τα ότι πάντα θα τα φροντίζουν
  
  
• Επιβεβαιώστε και ενθαρρύνετε: Επιβεβαιώστε την βοήθεια που προσφέρει το παιδί και τη συνεισφορά του στην αντιμετώπιση της κατάστασης.
  
  
• Διασκεδάστε: Προσπαθήστε να μην αφήσετε την ασθένεια να υπερισχύσει της οικογενειακής χαράς και της διασκέδασης. Τα παιδιά καλό είναι να γνωρίζουν ότι είναι αποδεκτό να χαίρονται, να γελούν ή να κάνουν αστεία. 

Ευχαριστούμε θερμά την κα.Μακρατζάκη για τις πολύτιμες πληροφορίες και συμβουλές που πήραμε μέσα από την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη που είχαμε μαζί της

Αθηνά Μακρατζάκη

Athena Makratzaki - Greece | LinkedIn

Ψυχολόγος Υγείας

Υπ.Διδάκτωρ Τμήματος Ψυχολογίας, Πανεπιστημίου Κρήτης 

Επιστημονική & Δημοσιογραφική Επιμέλεια

ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ

"ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

ΔΡΑΣΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ ΕΔΩ